تبلیغات
مجمع ادیبان - سیرتحولات دوره متوسطه اول (راهنمایی تحصیلی) درتاریخ ایران

سیرتحولات دوره متوسطه اول (راهنمایی تحصیلی) درتاریخ ایران

تاریخ:یکشنبه 19 مهر 1394-12:34 ق.ظ

تحقیقی درمورد سیر تحول برنامه ریزی در دوره متوسطه اول (راهنمایی تحصیلی)

مقدمه:

یکی از عوامل مؤثر در پیشرفت نظام آموزش و پرورش هر کشور،محتوای برنامه‏ های‏ درسی و چگونگی برنامه‏ ریزی درسی آن است.اهمیّت این موضوع موجب شده است تا محتوای درسی به‏ عنوان عنصر اصلی و هسته مرکزی برنامه‏ های تعلیمی و تربیتی،همواره‏ مورد توجه فلاسفه،علماء و مربیان تعلیم و تربیت و نظریه‏ پردازان آموزشی و درسی قرار گیرد.امروزه برنامه‏ های درسی را نخستین مظهر فلسفه تعلیم و تربیت و مهمترین عامل‏ اساسی در عمل یادگیری می‏دانند و از مهمترین انواع برنامه‏ ریزی در آموزش و پرورش به‏ حساب می‏ آوردند.

در جهان معاصر مفهوم برنامه درسی و تعریف برنامه‏ ریزی درسی،گسترده‏ تر گردیده، به‏ گونه‏ ای که علاوه بر مواد درسی،کلیّه فعالیتهای یادگیری و تجارب دانش‏ آموزان را نیز در برمی‏گیرد.

                                                              لطفا به ادامه مطلب بروید

توجه به این امر در ایران در زمانی که از تغییر نظام آموزش و پرورش در دوره‏های‏ مختلف تحصیلی از جمله دورهء متوسطه سخن می‏رود و شوراهای متعددی به برنامه‏ ریزی‏ درسی مشغول هستند،کاملا ضروری است.

بنابراین‏چنین به نظر می‏رسد که ارائه سیمایی از سیر تحول برنامه‏ ریزی درسی دوره‏ راهنمایی تحصیلی زمینه لازم را برای برنامه ‏ریزی بهتر این دوره توسط برنامه‏ ریزان و دست‏ اندرکاران تعلیم و تربیت فراهم خواهد کرد.

تحول در برنامه‏ های درسی دورهء اول متوسطه و دورهء راهنمایی تحصیلی

1-سابقهء برنامه‏ ریزی درسی در ایران به اختصار

مطالعه سیر تحول برنامه‏ های درسی در ایران نشان می‏دهد که تا تصویب قانون اساسی‏ معارف،دولت در تهیه و تدوین و تصویب برنامه‏ های درسی دوره‏های مختلف تحصیلی‏ دخالت و نظارت همه‏جانبه نداشته است.اگرچه با تأسیس وزارت علوم در سال 1272 هجری قمری،مدارس متعدّدی دایر گردید و بودجه‏ ای از طرف دولت برای اداره آموزش‏ و پرورش کشور اختصاص یافت ولی این وزارتخانه در آغاز کار،دخالتی در تنظیم برنامه‏ و تدوین کتاب و روش تدریس در مدارس نمی‏کرد و معلمان و مؤسسان مدارس که عموما از فضلا و فرهنگ‏ دوستان عصر خود بودند،آزادی عمل داشتند تا به هر نحو که مقتضی‏ بدانند،برنامه کار خود را تنظیم و کتابهای درسی را تدوین کنند.

در قانون اساسی معارف مصوب 1290 شمسی،نقش وزارت معارف و سیاستهایی که‏ باید در تهیه و تدوین برنامه‏های درسی صورت گیرد،مشخص گردیده است.

در مادهء دو این قانون آمده است که:

"پروگرام مدارس و مکاتب از طرف وزارت معارف معین می‏گردد و باید در پروگرام،

تعلیم و تربیت (آموزش و پرورش) » حیثیت علمی و صنعتی و نشو و نمای بدنی،ملحوظ باشد."

در ماده 14 ذکر شده است که:

"وزارت معارف،باید تدریس کتبی را که مضر به اخلاق و دین محصلین است،ممنوع‏ نماید و کتبی که از طرف وزارت معارف ممنوع شده باشد در هیچ مدرسه‏ای نباید تدریس‏ شود."

در ماده 17 آمده است که:

"پروگرام مکاتب و مدارس ابتدایی و متوسطه باید تعلیم واجبات دینی را به قدر لزوم‏ شامل باشد."در قانون شورای عالی معارف که در سال 1300 شمسی به تصویب رسیده، رسیدگی به برنامه‏ های مدارس و تطبیق کتابهای درسی با دستورات داده شده توسط شورا از وظایف شورای عالی معارف ذکر گردیده است.این وظیفه در قانون شورای عالی فرهنگ‏ مصوب 1331 شمسی و آیین‏نامه شورای عالی آموزش و پرورش مورخ 9/7/1345 و قانون تشکیل شورای عالی آموزش و پرورش،در بهمن 1358 نیز برعهده این شورا گذارده شده است.

در ماده 6 قانون تشکیل شورای عالی آموزش و پرورش مصوب 1358 آمده است که:

"بررسی و تصویب برنامه‏های درسی و تربیتی کلیه مؤسسات آموزشی کشور که در حوزه وزارت آموزش و پرورش قرار دارد و تأیید انطباق مطالب کتابهای درسی با برنامه‏های مصوب شورا،از وظایف شورای عالی آموزش و پرورش می‏باشد.

در تشکیلات وزارت معارف‏"دایره معارف‏"برای تعیین برنامه‏های درسی و کتابهای‏ درسی پیش‏بینی شده است.

پس از دایرهء معارف به تدریج،دوایر و ادارات و سازمانهای متعددی،نظیر اداره‏ امتحانات و برنامه‏ها،اداره کل مطالعات و برنامه‏ ها،مرکز تحقیقات و برنامه‏ریزی درسی، دفتر تحقیقات و برنامه‏ ریزی درسی،سازمان پژوهش و نوسازی آموزشی،سازمان پژوهش‏ و برنامه‏ ریزی آموزشی(دفتر برنامه ریزی درسی و تألیف کتب درسی)مسئولیت تهیه و تدوین برنامه ‏های درسی دوره ‏های مختلف ابتدایی،راهنمایی تحصیلی،متوسطه،مراکز تربیت معلم را برعهده داشته‏ اند.

2-برنامه‏ های درسی دورهء اول متوسطه (راهنمایی تحصیلی)

پس از تصویب قانون اساسی معارف و قوانین دیگر،ساختار آموزش و پرورش ایران تا سال 1345 شامل دورهء ابتدایی 6 سال و دورهء اول متوسطه 3 سال و دوره دوم متوسطه 3 سال و آموزش عالی در سطح لیسانس 3 سال بوده است.با تغییر نظام آموزش و پرورش‏ ایران از سال تحصیلی 46-1345،این ساختار نیز تغییر یافت و شامل دوره ابتدایی 5 سال،دورهء راهنمایی تحصیلی 3 سال و دوره متوسطه 4 سال و به تدریج دوره آموزش

تعلیم و تربیت (آموزش و پرورش) » عالی در سطح لیسانس 4 سال گردید.

در این قسمت ابتدا به برنامه‏ های درسی دورهء اول متوسطه و تغییرات آن و سپس در دورهء راهنمایی تحصیلی می‏پردازیم.

اسناد مربوط به سالهای 1307-1306 نشان می‏دهد که دانش ‏آموزان دورهء اول‏ متوسطه در سال اول 28 ساعت و در سالهای دوم و سوم هریک 30 ساعت در هفته درس‏ رسمی داشته اند.علاوه بر ساعات فوق،هر دانش ‏آموز موظف بوده است که روزی‏ نیم ساعت ورزش داشته باشد.مواد درسی با ورزش 10 ماده و شامل‏[1-فارسی،2-فقه، 3-عربی،4-زبان خارجه،5 ریاضیات(حساب و جبر و هندسه)،6-فیزیک و شیمی و تاریخ طبیعی و حفظ الصحّه،7-تاریخ و جغرافیا،8-رسم و نقاشی،9-مشق خط]بوده‏ است.

در جلسه 196 شورایعالی معارف در سال 1310 مجددا برنامه دوره اول متوسطه،از نظر ساعات هر درس و جمع ساعات هفتگی مورد تجدیدنظر قرار گرفته و دانش‏آموزان در سال اول متوسطه 30 ساعت،سال دوم 32 ساعت و سال سوم نیز 32 ساعت درس داشته‏ اند.

در سال تحصیلی 1318-1317،بعضی از مواد درسی از هم تفکیک گردیده و میزان‏ ساعات درسی دوره اول متوسطه افزایش یافته است به گونه‏ ای که در سال اول،دوم و سوم‏ متوسطه دانش ‏آموزان در هر هفته 34 ساعت درسی رسمی داشته‏ اند.

در سال تحصیلی 22-1321 مجددا برنامه دوره اول متوسطه تغییر یافته و دانش آموزان سالهای اول و دوم و سوم در هر فته 30 ساعت درس داشته اند و تعلیمات‏ نظامی نیز در سالهای چهارم و پنجم حذف شده است.

برنامه دوره اول متوسطه از نظر ساعات در سالهای بعد نیز تغییراتی یافته است.در سال‏ 1334 طبق برنامه مصوب شورای عالی فرهنگ،دانش آموزان دورهء اول متوسطه در سال‏ اول و دوم و سوم،در هر هفته 35 ساعت درس داشته اند.

در ساختار آموزش و پرورش مصوب سال 1344(3)،دورهء ابتدایی 5 سا تحت عنوان‏ مرحله اول تعلیمات عمومی و دورهء راهنمایی تحصیلی به مدت 3 سال و دورهء متوسطه به‏ مدت 4 سال پیش‏بینی گردیده بود.

براساس سرشماری سال 1365 کشور،26/7 درصد جمعیت کشور،یعنی حدود 111/600/3 نفر در گروه سنی 13-11 ساله بوده اند.

طبق آمار رسمی وزارت آموزش و پرورش،تعداد دانش ‏آموزان دورهء راهنمایی‏ تحصیلی که در سال 51-1350 حدود 000/250 نفر بوده است،در سال تحصیلی‏ (71-1370)به حدود 000/600/3 نفر رسیده است.در سال تحصیلی 71-70،16733 آموزشگاه و 804/107 کلاس در دورهء راهنمایی تحصیلی دایر بوده است.از حدود 000/600/3 دانش‏ آموز این دوره،تعداد 286/067/2 پسر و 382/517/1 دختر بوده است و از تعداد دانش ‏آموزان این دوره،در سال 71-1370 حدود 395/142/1 نفر در مدارس راهنمایی روستایی و بقیه در مدارس شهری مشغول تحصیل بوده اند. دانش آموزان این دوره در سال تحصیلی 73-72 به حدود 4 میلیون نفر رسیده است.

در مورد وجه تسمیه راهنمایی تحصیلی و اهداف آن در یکی از اسناد رسمی وزارت‏ آموزش و پرورش آمده است که:"امور راهنمایی از نظر تربیتی،خاص یک دورهء تحصیلی معین نیست و در نظام آموزش و پرورش نیز به این اصل کلی توجه شده و آنچه‏ موردنظر بوده است وارد شدن مفهوم راهنمایی در آموزش و پرورش و لزوم توجه به‏ تفاوتهای فردی و فراهم ساختن شرایط بهره‏ برداری صحیح از استعدادهاست که در همهء سطوح تعلیمات رسمی،باید مورد توجه باشد.

از نظر تأکید در مسأله شناخت استعدادها و لزوم راهنمایی نوجوانان،مرحله دوم‏ تعلیمات عمومی،از نظر شرایط رشد و ظهور استعدادهای فردی،برای مطالعات علمی و تربیتی در زمینه هدایت نوجوانان دورهء مناسبی است.لذا این دوره را دوره راهنمایی‏ تحصیلی نامیده اند.

اهداف دورهء راهنمایی تحصیلی

اهداف موردنظر در این دوره را به شرح زیر مطرح کرده‏ اند:

1-پرورش فضایل اخلاقی و معنود دانش ‏آموزان،

2-کمک به ایجاد و پرورش عادت نظم و ترتیب و تفکر علمی که از دورهء تعلیم و تربیت (آموزش و پرورش) » ابتدایی آغاز شده است،

3-افزایش تجارب و معلومات عمومی دانش‏آموزان برای بهتر زیستن در اجتماع،

4-تشخیص استعدادها و رغبتهای فردی دانش آموزان در رشته‏ های نظری،فنی و حرفه‏ای و راهنمایی آنان در مراحل بعدی تحصیل،به رشته ‏های مختلف بر حسب استعداد و احتیاجات کشور.

برنامه دوره سه ساله راهنمایی تحصیلی

در اسناد مربوط به برنامه ‏های تفصیلی دورهء راهنمایی تحصیلی و در ارتباط با ویژگیهای برنامه این دوره،آمده است که:

به تناسب هدفهای دورهء راهنمایی تحصیلی،برنامه این دوره نسبت به برنامه های گذشته‏ تنوع و انعطاف بیشتری را نشان می‏دهد.

مشخصات مهم برنامه ‏های درسی دورهء راهنمایی تحصیلی عبارت است از:

1-برنامه هر ماده درسی به قسمتهای متعادل نظری و عملی تقسیم شده است تا قوای‏ مختلف دانش ‏آموزان به نحو متناسب و متعادلی پرورش یابد.

2-محتویات برنامه باتوجه به رشد بدنی و عقلی دانش‏ آموزان و احتیاجات آنان تنظیم‏ گردیده است.

3-مواد درسی که با یکدیگر ارتباط نزدیک دارند مانند فیزیک،شیمی،علوم طبیعی‏ بهداشت در یکدیگر ادغام و در نتیجه از مقدار مواد درسی کاسته شده است.

4-دامنه فعالیت و تجارب دانش‏آموزان توسعه یافته است و برای اولین بار،ماده درسی‏ تحت عنوان‏"مقدمات حرفه و فن‏"در برنامه گنجانیده شده است.و هدف آن تشخیص‏ استعداد و رغبتهای دانش‏آموزان در اشتغال به کارهای مختلف و آشنایی با زندگی واقعی‏ است.

5-به فعالیتهای هنری از قبیل نقاشی،مجموعه‏سازی،موسیقی که موجب شکوفا شدن‏ استعدادهای مختلف دانش‏آموزان است توجه خاصی مبذول گردیده است.

6-علاوه بر هدفهای کلی برای هریک از مواد برنامه،هدفهای خاصی تعیین شده است‏ تا معلمان باتوجه به هدف،برنامه کار خود را تنظیم کنند.

 

حسن الله مرادی دبیر متوسطه اول ناحیه یک سنندج




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.